Oficjalny serwis internetowy Diecezji Ełckiej

nowenna 1 sobot po peregrynacji2

Start

W Bartoszycach - mieście nad Łyną

Miasta Brunonowe

alt
Sanktuarium św. Brunona
      Bartoszyce to blisko 30-tysięczne miasto powiatowe nad rzeką Łyną, na północnym wschodzie Polski, na terenie dawnych Prus Wschodnich, obecnie na Mazurach. Prawa miejskie miejscowość otrzymała w 1332 roku. Św. Bruno z Kwerfurtu jest patronem parafii w Bartoszycach od początku jej istnienia, czyli od 1893 roku.
     Przez kilka wieków po reformacji katolicy stanowili w tym rejonie mniejszość. Ta niewielka społeczność przez długi czas nie miała w Bartoszycach własnej świątyni. Pierwszą w mieście Mszę św. od czasów reformacji odprawił w 1872 roku dojeżdżający z Kętrzyna ks. Walenty Lehmann.
     Sposobność wybudowania kościoła zdarzyła się dopiero w latach 80. XIX wieku. Starania kurii biskupiej we Fromborku doprowadziły do powstania w drugiej połowie XIX wieku kilku parafii w Prusach Wschodnich - poza katolicką Warmią. Ważną rolę w ich tworzeniu na Mazurach odegrał Związek św. Wojciecha (Adalbertusverein), a następnie Związek św. Bonifacego i św. Wojciecha (Bonifatius-Adalbertusverein). Z pomocy związku korzystali również wierni w czasie budowy kościoła św. Brunona w Bartoszycach. Część pieniędzy na wykup ziemi pod kościół pochodziła od katolików z Nadrenii oraz ze zbiórki w kościołach diecezji warmińskiej. Władze zaborcze utrudniały na wszelkie sposoby powstawanie parafii katolickich w Prusach Wschodnich, zwłaszcza w okresie Kulturkampfu charakteryzującego się zwalczaniem wszystkiego, co katolickie.
     Pierwszą parafię katolicką w mieście erygował biskup warmiński Andrzej Thiel. W dokumencie znalazło się uzasadnienie, że powstaje ona, aby wyjść naprzeciw potrzebom religijnym katolików w mieście i okolicach oraz żołnierzy z tamtejszego garnizonu wojskowego. Trzynawowy neogotycki kościół z wieżą został wzniesiony w 1883, a konsekrowany w 1889 roku. W 1909 roku diecezja warmińska, w tym również parafia bartoszycka, obchodziła 900-lecie męczeńskiej śmierci św. Brunona. Biskup warmiński Augustyn Blandau napisał w liście do diecezjan, że "wspomnienie tego bohatera wiary jest naszym świętym obowiązkiem wdzięczności".

Dzieje regionu
     Po próbach chrystianizacji północno-wschodnich terenów dzisiejszej Polski przez św. Wojciecha, a następnie św. Brunona misje na tych ziemiach podjęli na początku XIII wieku cystersi z klasztoru w Łeknie w Wielkopolsce. Przedstawiciel tego zakonu, Chrystian, został nawet biskupem misyjnym dla Prus. Działalność ewangelizacyjną - nie zawsze jednak zgodną z duchem Ewangelii - prowadzili następnie Krzyżacy.
     Praca misyjna św. Brunona została zapomniana na wiele stuleci. Dlatego w diecezji warmińskiej, jak i w sąsiednich diecezjach na terenie Prus (sambijskiej i pomezańskiej) nie było kościołów ani kaplic czy ołtarzy poświęconych św. Brunonowi. W kalendarzu liturgicznym diecezji warmińskiej św. Brunona wymieniono po raz pierwszy w XVII wieku. Dopiero jednak wiek XIX upomniał się o tego męczennika ziemi pruskiej. Pierwszą świątynię ku jego czci wybudowano w Wystruci (obecnie Czerniachowsk w obwodzie kaliningradzkim), drugą w Olsztynku. Trzeci kościół poświęcono św. Brunonowi w Bartoszycach. W przypadku świątyni bartoszyckiej św. Bruno jest patronem głównym.
     Co ciekawe, kult misjonarza rozwinął się wpierw na Mazurach, w znajdującej się wśród protestantów małej diasporze katolickiej, nie zaś na katolickiej Warmii, gdzie nie spotyka się kościołów pod jego wezwaniem. Dla mniejszości katolickiej na Mazurach postać świętego była znaczącym symbolem dziedzictwa wiary zasianej ongiś w tym miejscu przez krew męczeńską.


     Ludność ewangelicka miała w Bartoszycach znaczną przewagę liczebną także w okresie międzywojennym. Katolików było tu zaledwie kilka procent. W 1945 roku Bartoszyce znalazły się w polskiej części Prus Wschodnich, w pobliżu granicy z obwodem kaliningradzkim.
     Po drugiej wojnie światowej struktura ludności pod względem tak religijnym, jak i narodowościowym zmieniła się gwałtownie. Bartoszyce opuszczali Niemcy - jedni w obawie przed zbliżającym się frontem radzieckim, inni zaraz po zakończeniu wojny. Większość Niemców była wysiedlana sukcesywnie w kolejnych miesiącach. W ramach weryfikacji ludności niemieckojęzycznej tylko niewielka jej część poprosiła o obywatelstwo polskie i zgłosiła chęć pozostania w miejscu zamieszkania. Dotyczyło to również wielu rdzennych Mazurów, którzy - choć przyznawali się do polskości - zrazili się wobec nieufnej i dyskryminującej ich postawy tzw. władzy ludowej.
     Pierwsza fala osadnicza ludności polskiej w Bartoszycach miała miejsce w 1945 roku. Do miasta i okolic przybywali ludzie z centralnych rejonów kraju, w szczególności z Kurpi, i zajmowali opuszczone budynki i gospodarstwa rolne. Sporą grupę stanowili osadnicy z Wileńszczyzny, których cechowało umiłowanie dobra i prawdy oraz przywiązanie do Kościoła katolickiego. W 1947 roku w transportach kolejowych przywieziono tu wielu ukraińskich grekokatolików przesiedlonych z południowo-wschodniej części kraju w ramach akcji "Wisła". Proces osiedleńczy na skalę masową zakończył się w Bartoszycach pod koniec lat 50. XX wieku. Bartoszyce stały się miastem, w którym zamieszkiwała ludność wielu różnych tradycji. Kolejna fala osadników przybyła w latach 80. i 90. w związku z budową nowych osiedli, do których sprowadzili się mieszkańcy z okolic miasta.

Kościół po wojnie
     Od powstania aż do 1973 roku parafia św. Brunona była jedyną parafią katolicką w Bartoszycach. Do 1945 roku kościół parafialny był jedyną świątynią katolicką w mieście. Pozostałe kościoły bartoszyckie, zbudowane jeszcze przez społeczność katolicką przed reformacją, przez wieki - do zakończenia drugiej wojny światowej - służyły wspólnotom ewangelickim. W 1946 roku wierni katoliccy korzystali już także z kościoła św. Jana Chrzciciela na działkach. Kolejną świątynię społeczność katolicka zagospodarowała w 1959 roku. Był to zniszczony kościół św. Jana Ewangelisty, który odbudowano i który do dziś służy wiernym.
     Wspomniane świątynie należały do parafii św. Brunona. W1973 roku nastąpił pierwszy podział parafii, kiedy została wyodrębniona parafia św. Jana Chrzciciela (obecnie bizantyjsko-ukraińska). W 1974 roku została erygowana parafia św. Jana Ewangelisty i Matki Bożej Częstochowskiej. Kolejny raz parafia św. Brunona została uszczuplona terytorialnie w 1994 roku, kiedy wyodrębniono placówkę duszpasterską w Łabędniku. Oprócz wymienionych w Bartoszycach znajduje się parafia św. Brata Alberta powołana do istnienia w 1990 roku.
     Z kościoła św. Brunona korzystało do 1998 roku kilkuset wiernych obrządku grekokatolickiego. Do końca lat 70. nie byli oni w Bartoszycach przypisani do określonej świątyni łacińskiej. W okresie powojennym obrządek ten nie miał nawet prawa do istnienia, toteż wszczynano prześladowania księży ze św. Brunona, gdy tylko dowiedziano się, że w kościele odbyła się potajemnie liturgia w rycie grekokatolickim.
     Pierwszym polskim kapłanem katolickim, który przybył do parafii po zakończeniu drugiej wojny, był ks. Gracjan Rudnicki. Poza posługą duszpasterską angażował się w działalność społeczną. Pomocą służył mu m.in. kapłan obrządku grekokatolickiego ks. Jan Saneta. W okresie bezpośrednio powojennym wszelkie uroczystości państwowe w mieście rozpoczynały się wspólną modlitwą w kościele św. Brunona.


     Po tragicznej śmierci kolejnego rządcy parafii, ks. Gedymina Pileckiego, w 1954 roku nowym proboszczem w Bartoszycach został pochodzący z Wileńszczyzny ks. Adam Szabunia. W okresie duszpasterzowania był często inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa i szykanowany. Kolejnym proboszczem w parafii św. Brunona został w 1971 roku ks. Stanisław Adamski, który odznaczał się gorliwością duszpasterską.
     W 1972 roku ordynariusz diecezji warmińskiej bp Józef Drzazga obdarzył kościół parafialny św. Brunona odpustem zupełnym, który wierni mogą uzyskać, nawiedzając świątynię oraz odmawiając Ojcze nasz i Wierzę w Boga. Odpustu można dostąpić w święto patronalne św. Brunona (12 lipca), święto Matki Bożej Anielskiej (2 sierpnia) i w Dzień Zaduszny (2 listopada).
    2 maja 1981 roku, w ramach nawiedzenia diecezji warmińskiej, do parafii św. Brunona w Bartoszycach przybyły relikwie św. Wojciecha. Władze miejskie nie zgodziły się na procesyjne wprowadzenie relikwii z udziałem wiernych z miasta i okolic. Wcześniej władze cywilne nie udzieliły zgody na procesję żałobną 2 listopada 1966 roku - w roku jubileuszowym polskiej państwowości.

Sanktuarium św. Brunona

alt
Figura św.Brunona
     Piątym proboszczem w powojennych Bartoszycach jest od 1984 roku ks. Ryszard Szczerba, który przez lata przypomina wiernym o pierwszeństwie prawa Bożego przed ludzkim oraz otacza szczególną opieką młodzież parafii.
     Pierwszy arcybiskup archidiecezji warmińskiej Edmund Piszcz (po reformie administracji kościelnej w Polsce w 1992 roku diecezja warmińska została podniesiona do rangi archidiecezji) erygował 7 VI 2002 roku Archidiecezjalne Sanktuarium św. Brunona Bonifacego z Kwerfurtu Biskupa i Męczennika w Bartoszycach. Było to ważne wydarzenie nie tylko w dziejach parafii, ale także archidiecezji warmińskiej. W dekrecie erygującym napisano, że celem powołania sanktuarium jest rozwijanie nabożeństwa do św. Brunona. Wiadomość o tym abp Józef Piszcz ogłosił osobiście 12 lipca 2002 roku w Bartoszycach - podczas uroczystości odpustowych parafii św. Brunona. Proboszcz parafii ks. prał. Ryszard Szczerba został pierwszym rektorem i kustoszem sanktuarium św. Brunona.
     Świątynia św. Brunona w czasie drugiej wojny światowej ucierpiała stosunkowo niewiele. Kolejni proboszczowie przeprowadzali remonty i renowacje w miarę potrzeb. W gorszym stanie była wieża kościelna, która doczekała się remontu kapitalnego za czasów ks. S. Adamskiego - w latach 70. On też wykonał remont wnętrza. Obecny proboszcz ks. R. Szczerba wybudował w drugiej połowie lat 80. dom katechetyczny, natomiast w 1998 roku wykonał pod okiem konserwatora i przy pomocy parafian kolejny remont świątyni.
     W prezbiterium kościoła znajdują się piękne witraże, z których jeden przedstawia św. Brunona. Pochodzi z początku XX wieku i ukazuje męczennika w stroju pontyfikalnym, z pastorałem i mieczem uniesionym ku górze. Po bokach są dwa witraże, które przedstawiają św. Wojciecha - patrona archidiecezji warmińskiej oraz św. Bonifacego - patrona i apostoła Niemiec. Witraże wykonał prawdopodobnie - tak jak w katedrze fromborskiej - warsztat Josepha Machhausena z Koblencji. W świątyni znajduje się również dzwon poświęcony św. Brunonowi.
 
Marek Połomski
Miejsca Święte 3/2009

Wydarzenia

O. Jan Góra o idei Lednicy w Suwałkach O. Jan Góra o idei Lednicy w Suwałkach 28 października 2014, 09.25
Orędzie na Światowy Dzień Misyjny Orędzie na Światowy Dzień Misyjny 16 października 2014, 13.03
Dzień Dziecka Utraconego Dzień Dziecka Utraconego 08 października 2014, 13.37
Dzień modlitwy różańcowej Dzień modlitwy różańcowej 07 października 2014, 12.42
Spotkania z Ewangelią Janową Spotkania z Ewangelią Janową 07 października 2014, 12.03

Zobacz również..

Szlak Papieski - Ełk - Wigry  karmel caritas millenium   ksm1

COD-logo WANE  

    logo LSO  martyria_lg

   logo szafarzy